Aanlandingen Wind op zee
We gaan in Nederland steeds meer duurzame energie gebruiken. Windenergie op zee speelt hierbij een grote rol. De windenergie van de Noordzee moet van de windparken via stroomkabels en waterstofleidingen aan land komen. Dit noemen we aanlanden. Daarna sluiten we de kabels en leidingen aan op het elektriciteitsnet en waterstofnetwerk.
Voor het aan land brengen van meer windenergie zijn nieuwe verbindingen nodig. Daarom onderzocht de Rijksoverheid mogelijke routes hiervoor in 2 programma’s: Programma Aansluiting Wind Op Zee – Eemshaven (PAWOZ – Eemshaven) (gestart in 2022) en Programma Verbindingen Aanlanding Wind Op Zee (VAWOZ) (gestart in 2023). Beide zijn programma’s van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Wat is er nodig voor aanlanding?
Voor de aanlanding van windenergie op zee zijn verschillende soorten stations op zee en op land nodig:
- Het platform op zee zet wisselstroom om in gelijkstroom.
- Het converterstation op land zet gelijkstroom om in wisselstroom. Ook brengt het de stroom op de goede spanning voor het hoogspanningsnet.
- Het hoogspanningsstation sluit kabels aan op het elektriciteitsnet.
- Waterstofleidingen sluiten aan op het waterstofnetwerk.
- Een elektrolyser op land of zee maakt waterstof.
Van gelijkstroom naar wisselstroom (converterstation)
Nieuwe windparken liggen steeds verder op zee. Daarom is de elektriciteit langer onderweg naar het land. Om bij het vervoer zo min mogelijk stroom te verliezen, gebruiken we gelijkstroomkabels in plaats van wisselstroomkabels. Op land gaat de gelijkstroom eerst naar een converterstation, dat de stroom omzet in wisselstroom. De kabels hebben een spanning van 525 kilovolt (kV). Het converterstation zet dit om naar 380 kV. Dit is de spanning van het landelijk elektriciteitsnet waarop we de kabels aansluiten.
Energietransport in de toekomst: waterstof?
Waterstof kan een belangrijke rol spelen bij het aan land brengen van de energie van windparken op zee. Waterstof ontstaat door water met elektriciteit te splitsen in waterstof en zuurstof. Dit proces heet elektrolyse. Dat gebeurt in een elektrolyser. Hiervoor kunnen we de stroom van de windturbines op zee gebruiken. Zo maken we waterstof zonder CO₂ uit te stoten. Dat noemen we ‘groene waterstof’. De productie van waterstof kan op land en op zee gebeuren.
Waterstofproductie op zee pauzeert
In de Klimaat- en Energienota van september 2025 besloot de minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) de productie van waterstof op zee 5 jaar te pauzeren. Want er is minder vraag naar waterstof. Ook ontwikkelt de techniek zich langzamer dan we eerst dachten.
Lees meer over waterstofproductie op zee
Programma VAWOZ
In beeld: Programma VAWOZ in 2 minuten
Het programma onderzocht hoe we nieuwe windenergie van zee aan land kunnen brengen en aansluiten op het hoogspanningsnetwerk of waterstofnetwerk. Daarom onderzochten we kabel- en leidingroutes op de Noordzee en aansluitlocaties in de deze provincies:
- Noord-Holland
- Zuid-Holland
- Zeeland
- Noord-Brabant
Het doel is om zoveel mogelijk energie direct te leveren aan bedrijven uit de industrie. Dan hoeft de elektriciteit niet het overvolle elektriciteitsnet op.
In deze regio’s onderzocht Programma VAWOZ:
- of de elektriciteit past op het elektriciteitsnet;
- wat de gevolgen zijn voor het milieu, de omgeving en de economie;
- of de plannen technisch mogelijk, veilig en betaalbaar zijn.
Daarbij werkte het ministerie van Economische Zaken en Klimaat samen met:
- de landelijke netbeheerders TenneT en Gasunie
- Rijkswaterstaat
- provincies
- gemeenten
- andere belanghebbenden.
5 mogelijke routes
Uit het onderzoek zijn 5 mogelijkheden met veel kansen gekomen. Dit noemen we voorkeursalternatieven. We kunnen maar op weinig plaatsen energie aan land brengen, omdat de natuur ruimte nodig heeft. Maar ook omdat er op het land soms geen plek is of het hoogspanningsnet te vol is.
Lees meer in de brochure over de 5 voorkeursalternatieven van Programma VAWOZ (pdf, 2.5 MB).
PAWOZ-Eemshaven
PAWOZ-Eemshaven onderzocht routes voor kabels en leidingen op de korte termijn (rond 2033) en de lange termijn.
Op 24 juli 2025 nam de minister een besluit over deze routes. Het Programma VAWOZ nam het onderzoek naar deze routes daarna over. We beslissen in dit programma of en wanneer deze routes voor kabels en leidingen naar de Eemshaven er komen. Daarbij kijken we ook naar andere aansluitlocaties die we onderzochten binnen het programma.
Lees meer over de aangewezen routes voor PAWOZ-Eemshaven in Noord-Nederland.
Meld je aan voor de wind op zee-nieuwsbrief
Meld je aan voor de regionale VAWOZ-nieuwsbrief
Download de brochure over het Programma VAWOZ (pdf) (pdf, 2.5 MB)
Lees meer over de activiteiten en stand van zaken Programma VAWOZ