HET EFFECT VAN WIND OP ZEE OP DE SCHEEPVAART

Voor de scheepvaart betekent de komst van windparken op zee een beperking van de vrije doorvaart en extra druk op het scheepvaartroutestelsel. De Rijksoverheid houdt het belang van de scheepvaart goed in de gaten.
Er varen steeds grotere schepen op de Noordzee, terwijl het totale aantal al jaren licht daalt. De verwachting is dat beide ontwikkelingen zich voortzetten. Hoe dichter bij de kust, hoe hoger de dichtheid van het scheepsverkeer.

Omvang diverse soorten scheepvaart

Het scheepvaartverkeer op de Noordzee is divers en wordt steeds gevarieerder. Zo is er de ‘kustvaart’. Deze kleine zeehandel, onder andere met Groot-Brittannië, blijft toenemen. Daarnaast groeit het werkverkeer vooral voor de bouw  windparken. De verwachting is verder dat de omvang van het recreatieve verkeer de komende jaren gelijk blijft. Het meeste recreatieve en charterverkeer blijft dicht bij de kust; relatief weinig schepen gaan verder weg de zee op. .
Het aantal actieve visserijvaartuigen is tussen 2013 en 2018 licht gedaald. Vooral in de grote zeevisserij is de hoeveelheid vaartuigen afgenomen. De omvang van andere onderdelen van de Nederlandse vissersvloot, zoals kleine zeevisserij en kotters, bleef nagenoeg onveranderd of groeit licht. De komende jaren zal de totale hoeveelheid actieve visserijvaartuigen naar verwachting wel licht toenemen, vanwege hun goede resultaten in de afgelopen jaren. De Rijksoverheid heeft bij de aanleg en exploitatie van windparken aandacht voor de visserij.

Effect van windparken op scheepvaart

De bouw en exploitatie van windparken leiden ertoe dat er minder open zee is waarvan het scheepvaartverkeer gebruik kan maken.
In het afwegingskader Veilige afstanden tussen scheepvaartroutes en windparken op zee staan richtlijnen voor de minimale afstanden van windenergiegebieden tot scheepvaartroutes. Dit kader is gebruikt bij het vaststellen van de locaties van windenergiegebieden op zee. Die locaties zijn vastgelegd in de  Beleidsnota Noordzee 2016-2021.

Doorvaart en medegebruik van windparken

In de Beleidsnota Noordzee 2016-2021 staat dat de windparken open zijn voor doorvaart en medegebruik. Dit meervoudige gebruik van de parken vergroot het efficiënt ruimtegebruik op zee. Sinds 1 mei 2018 mogen recreatie- en vissersschepen tot 24 meter onder strikte voorwaarden door de windparken heen varen (met uitzondering van het Gemini-windpark).

Medegebruik is in principe mogelijk voor activiteiten die niet leiden tot schade aan het windpark. Bij de vergunningaanvraag wordt beoordeeld of deze activiteit kan plaatsvinden.  Ook mag het medegebruik niet de veiligheid in of rond het windpark in gevaar brengen. Op basis van de beleidsregel instellen veiligheidszone windparken is ankeren voor doorvaartschepen verboden.

In 2020 is er een evaluatie van de openstelling van windparken. Op basis van die evaluatie kunnen de voorwaarden verruimd of beperkt worden. Nieuw beleid wordt vastgelegd in het Programma Noordzee 2022-2027.

Risico op aanvaring en aandrijving

Schepen die groter zijn dan 24 meter of niet aan andere voorwaarden voldoen, zullen routes om de windparken heen moeten nemen. Dit geeft een grotere verkeersdruk op het routestelsel voor de scheepvaart. Waarschijnlijk zal er ook meer kruisend verkeer zijn op deze vaarwegen, aangezien het bestemmingsverkeer toeneemt van en naar windparken en olie- en gasinstallaties. Meer kruisend verkeer betekent dat er mogelijk meer afwijkende manoeuvres nodig zullen zijn. Schepen op de routes moeten daar rekening mee houden.
Verhoogt de grotere verkeersdruk het risico op aanvaringen en aandrijvingen? Daar loopt momenteel onderzoek naar. Hierbij laat de Rijksoverheid ook kijken naar maatregelen om de risico’s te voorkomen of te compenseren. Het is te verwachten dat het risico op aanvaringen tussen schepen onderling toeneemt door de toegenomen verkeersdruk. Ook het risico op aanvaringen en aandrijvingen met windturbines neemt toe. In beide gevallen vergroten de botsingen de kans op economische, milieu- en letselschade.
De kans op botsingen is ook groter vanwege de gevolgen van windparken op de radars van zowel varende schepen als de walradarketen. Windturbines reflecteren namelijk een deel van de radarsignalen, waardoor objecten erachter (deels) onzichtbaar worden. Om deze risico’s te beperken is het nodig maatregelen te treffen.

Maatregelen voor scheepvaartveiligheid

Er zijn meerdere maatregelen denkbaar die de kans op aanvaringen of aandrijving verminderen en de gevolgen beperken. Het gaat daarbij om preventieve en reactieve maatregelen.
Preventief vallen er bijvoorbeeld bij windparken op zee sensoren te plaatsen voor toezicht en handhaving op scheepvaart, voor actuele weersinformatie en voor verkeersbegeleiding vanuit de Kustwacht. Qua reactieve maatregelen valt te denken aan het inzetten van een sleep- of bergingsschip of het vergroten van de zoek- en reddingscapaciteit.
De Rijksoverheid neemt de bevindingen van de lopende onderzoeken mee in haar beleids- en besluitvorming over maatregelen voor scheepvaartveiligheid in en rondom windparken op zee.

Bescherming van veiligheid scheepvaart

Rekening houden met scheepvaartveiligheid bij kavels voor windparken
Bij het bepalen van geschikte locaties voor windparken (‘kavelbesluiten’) hoort een milieueffectrapportage. En onderdeel van die rapportage is een studie naar de scheepvaartveiligheid.
In deze studie beschrijft de Rijksoverheid de gevolgen van windparken voor de veiligheid van het scheepvaartverkeer. Ook geeft de studie inzicht in de veiligheidseffecten van doorvaart met schepen tot 24 meter in het windpark, waaronder recreatievaart en kleine vissersschepen. Daarbij gaat het om directe risico’s (aanvaringen met of aandrijvingen tegen turbines) én indirecte risico’s (zoals persoonlijke ongevallen en olie-uitstroom door scheuren).
In de kavelbesluiten treft de Rijksoverheid een aantal maatregelen om de veiligheid van de scheepvaart te vergroten. Zo:

  • moet het windpark – op grond van het Waterbesluit – voorzien zijn van herkenningstekens en -bakens, waaronder een Automatic Identification System (AIS);
  • stelt de Rijksoverheid op grond van de Waterwet een veiligheidszone in rondom een windpark;
  • eist de Rijksoverheid van de vergunninghouder van het windpark om zonder financiële tegenprestatie mee te werken aan het installeren van (radar)apparatuur in het windpark. Die apparatuur is bedoeld om de veiligheid te borgen van kleine vaartuigen die door het park varen én om de handhaving op deze doorvaart ondersteunen.

Belang van de scheepvaart in beleid

Naast veiligheid houdt de Rijksoverheid bij het ontwerpen van de kavels ook rekening met het belang van de scheepvaart. Bijvoorbeeld door:

  • Het opnemen van een scheepvaartcorridor in het windenergiegebied Borssele. Schepen met een lengte tot 45 meter (waaronder vissersschepen) mogen door deze corridor heen varen. In de gebieden Hollandse Kust (zuid) en Hollandse Kust (noord) zijn zulke corridors niet nodig: de windparken zijn daar geen belemmering voor de bereikbaarheid van de havens van Scheveningen, Katwijk en IJmuiden.
  • Het zorgen voor een vloeiende, rechte begrenzing van de windparken langs de scheepvaartroutes. Voor het windenergiegebied Hollandse Kust (west) is besloten om twee uitstekende kleine ‘punten’ van dit gebied die grenzen aan scheepvaartroutes niet te benutten voor windturbines.
  • Het niet gebruiken van het windenergiegebied nabij de scheepvaartkruising North Hinder. Dit gebied is met 30 km2 te klein om effectief gebruikt te worden voor windenergie. Bovendien ligt het in een druk bevaren, lastig te navigeren gebied (in de Maasmond). In een nieuwe versie van het nationaal waterplan zal dit gebied  niet langer als windenergiegebied aangewezen worden.
  • Het plaatsen van een scheepvaartcorridor in het noorden van windenergiegebied IJmuiden Ver. Schepen met een lengte tot tweehonderd meter mogen daardoorheen varen. De corridor ligt vrijwel op de huidige route die de ferry’s gebruiken vanuit Amsterdam/IJmuiden naar het Verenigd Koninkrijk. Ook coasters, werkschepen en grotere vissersschepen zullen deze corridor naar verwachting benutten.

Doorverwijzingen

Nederlandse aanpak

Waarom is windenergie op zee nodig? Wat zijn de doelen en hoe zorgt de Rijksoverheid ervoor dat doelen worden gehaald?

Noordzee

Over hoe de Rijksoverheid de Noordzee beheert en hoe de ruimte op de Noordzee is verdeeld. Wat op de Noordzee kan en mag, en welke regels en voorwaarden daarvoor gelden.

Innovatie

Innovatie, ontwikkeling (internationale) samenwerking en opleidingen zijn belangrijk om de kosten van wind op zee omlaag te krijgen en biedt daarmee economische kansen.

Werk en scholing

De windsector biedt perspectieven voor mensen die willen werken in de wind. NWEA is de verbinder binnen de sector en koppelt relevante partijen aan elkaar binnen de sector.

Veel gestelde vragen

Op deze website vindt u veel informatie over Wind op zee. Vindt u niet wat u zoekt? Kijk dan bij de veelgestelde vragen of neem contact met ons op.