TOTSTANDKOMING VAN WINDPARKEN OP ZEE

De totstandkoming van een windpark op zee bestaat uit een aantal stappen. Van het aanwijzen van een windenergiegebied tot de aanleg van een netaansluiting. En van een kavelbesluit tot een tender. Pas na die tender kan de bouw beginnen.

Stap 1: aanwijzen van de windenergiegebieden

De Rijksoverheid reserveert gebieden op zee voor windenergie. Nieuwe windparken op zee mogen alleen in zo’n aangewezen gebied komen te staan. Dat reserveren of ‘aanwijzen’ van windenergiegebieden gebeurt in het nationaal waterplan.

Het nationaal waterplan wordt op grond van de Waterwet elke zes jaar herzien en bevat de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid, inclusief de daartoe behorende aspecten van het ruimtelijke beleid. Het nationaal waterplan valt dus te beschouwen als een ‘bestemmingsplan’ voor de Nederlandse Noordzee. Eén onderdeel van het nationaal waterplan is de Beleidsnota Noordzee. Deze nota geeft een nadere uitwerking en onderbouwing van de beleidskeuzes voor de realisatie van nieuwe windparken op zee.

Nationale Waterplannen

De Rijksoverheid heeft in verschillende fases windenergiegebieden gereserveerd. In 2009 wees zij in het Nationaal Waterplan 2009-2015 de gebieden Borssele en IJmuiden Ver aan. In 2014 voegde ze daaraan in het Nationaal Waterplan 2016-2021 de gebieden Hollandse Kust en Ten noorden van de Waddeneilanden toe. Eind 2016 voegde ze bovendien (met een gedeeltelijke herziening van het Nationaal Waterplan 2016-2021) stukken toe aan de gebieden Hollandse Kust (zuid) en Hollandse Kust (noord). Die stukken liggen tussen 10 en 12 nautische mijl uit de kust (tussen 18,5 en 22,2 kilometer).

De vaststelling van een nationaal waterplan verloopt via de procedure van een rijksstructuurvisie. Een rijksstructuurvisie is een strategisch beleidsdocument over de ruimtelijke en functionele ontwikkelingen in Nederland. Het geeft aan waar welke functies wenselijk zijn – en waar niet. In deze visie gaat het dus om de grote lijnen van de landelijke ruimtelijke ontwikkelingen. 
De procedure van een rijksstructuurvisie duurt 2,5 à 3 jaar. Het kabinet raadpleegt hierbij ook het parlement. In de procedure weegt het kabinet alle belangen af, dus ook die van bijvoorbeeld visserij, scheepvaart en natuur. Daartoe stelt het kabinet onder andere een milieueffectrapportage (plan-MER) op, dat getoetst wordt door de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage. Bij de belangenafweging zijn de verschillende belanghebbenden betrokken, zij kunnen hiertoe ook zienswijzen indienen. 
De meest recente besluiten over de verschillende belangen zijn opgenomen in de Beleidsnota Noordzee 2016-2021, die onderdeel is van het Nationaal Waterplan 2016-2021. Tegen het Nationaal Waterplan staat geen bezwaar en beroep open. . In de nabije toekomst worden het nationaal waterplan en de beleidsnota Noordzee vervangen door een nationaal waterprogramma en een programma Noordzee onder de Omgevingswet.

Windpark in 10 stappen

Infographic - Hoe komt een windpark tot stand

Stap 2: opstellen routekaart

Het kabinet stelt een ‘routekaart windenergie op zee’ op. Daarin geeft het weer in welke volgorde de tenders voor de kavels zullen plaatsvinden. Het kabinet maakt deze routekaart op tijd bekend. Dus voordat de vergunningprocedures starten voor de aanleg van het net op zee. En voordat de Rijksoverheid kavelbesluiten neemt voor de windparken (zie stap 5). In 2014 stelde het kabinet in de eerste fase van de routekaart vast wanneer het welke (kavels binnen) windenergiegebieden tot en met 2019 zou vergunnen voor de afspraken uit het Energieakkoord. Deze windparken worden tot en met 2023 in gebruik genomen. In 2018 deed het kabinet hetzelfde in de tweede fase van de routekaart, nu voor de gebieden die tot en met 2025 worden vergund (en tot en met 2030 in gebruik worden genomen) voor het Klimaatakkoord.

Stap 3: onderzoek doen

Zodra een windparkontwikkelaar een tender wint, ontvangt hij de vergunning. Hij kan dan meteen aan de slag, van het sluiten van alle definitieve contracten met zijn financiers en toeleveranciers tot het voorbereiden van de bouw van het windpark.

Deze snelle start is mogelijk doordat de Rijksoverheid de noodzakelijke milieueffectrapportages en passende beoordelingen al heeft laten uitvoeren (zie hiervoor stappen 5 en 6) en laten toetsen door de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage en (als beroep wordt aangetekend) de bestuursrechter.

Ook zorgt de Rijksoverheid met onderzoeken dat alle benodigde informatie beschikbaar is over bijvoorbeeld de windsnelheid, waterdiepte, golfhoogte, bodemgesteldheid, aanwezigheid van scheepswrakken en niet ontplofte munitie. Deze informatie stelt de Rijksoverheid via een website beschikbaar aan windparkontwikkelaars. De ontwikkelaars hoeven daardoor deze onderzoeken niet zelf te doen en kunnen met de informatie een scherpere bieding doen in de tender. Hierdoor verdient de overheid de investering in deze onderzoeken (per tender een paar miljoen euro) terug.

Stap 4: aanleggen netaansluiting

Deze vierde stap vindt grotendeels gelijktijdig plaats met stap 5. Ze bestaat uit het voorbereiden van de aanleg van de netaansluiting tussen het windenergiegebied en het hoogspanningsnet op land. Deze netaansluiting is onderdeel van het net op zee en bestaat uit vier elementen: een platform waarop de kabels van het windpark worden aangesloten, een kabelpaar vanuit het platform op zee naar land, een transformatorstation op land en (een ondergrondse verbinding naar) een hoogspanningsstation op land.

De wettelijke basis voor het net op zee is de Elektriciteitswet 1998. Daarnaast gelden bepalingen uit de Waterwet. Voor de aanleg van het net op zee heeft de Rijksoverheid TenneT aangewezen als netbeheerder. De voorbereiding en aanleg van een netaansluiting duurt ongeveer tussen de acht en tien jaar, afhankelijk van de toegepaste techniek en de afstand van het windpark tot het platform op land. De vergunningen en het inpassingsplan die nodig zijn voor net op zee komen tot stand onder de Rijkscoördinatieregeling (zie kader op deze pagina). Deze procedure bundelt en vereenvoudigt inspraak, bezwaar en beroep. Voor de netaansluiting wordt een milieueffectrapportage opgesteld waarvan de uitkomsten meewegen in de uiteindelijke tracékeuze en ook kunnen leiden tot voorwaarden in de vergunning. Ook wordt een passende beoordeling opgesteld om mogelijk significante gevolgen voor beschermde natuurwaarden van Natura 2000-gebieden op zee en langs de kust in kaart te brengen. De onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage toetst deze aan de wettelijke richtlijnen en geeft vervolgens een advies.

Stap 5: kavelbesluit nemen

Een kavelbesluit bepaalt waar en onder welke voorwaarden een windpark binnen een aangewezen windenergiegebied mag komen en geëxploiteerd mag worden. In het kavelbesluit staan daarom de ruimtelijke coördinaten waarbinnen het windpark mag komen. Ook bevat het kavelbesluit bindende voorschriften en maatregelen die de vergunninghouder van het windpark moet nakomen. Deze voorschriften en maatregelen zien onder andere toe op het beschermen van de natuur en worden gebaseerd op de milieueffectrapportage en passende beoordeling die voor de kavelbesluiten worden opgesteld. De onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage toetst deze aan de wettelijke richtlijnen en geeft vervolgens een advies. De passende beoordeling, die mogelijk significante gevolgen voor beschermde natuurwaarden van Natura 2000-gebieden op zee en langs de kust in kaart brengt, maakt gebruik van het Kader Ecologie en Cumulatie (KEC). Dit bevat de opgetelde effecten op de natuur van alle tot 2030 geplande windparken op zee, ook die van windparken op zee in naburige landen. De wettelijke basis voor een kavelbesluit is de Wet windenergie op zee. Een kavelbesluit staat open voor bezwaar en beroep.

Stap 6: tender organiseren

Nadat de Rijksoverheid definitief een kavelbesluit heeft genomen start zij een tenderprocedure. De winnaar van de tender krijgt de vergunning voor het windpark; hij mag het windpark gaan bouwen en exploiteren.
De Wet windenergie op zee biedt twee mogelijkheden voor de tenderprocedure. Ten eerste een procedure met subsidie. Hierin wint de deelnemer die de minste subsidie vraagt voor de energie die het windpark zal produceren. De tweede procedure is er één zonder subsidie. Hierin bepaalt een vergelijkende toets welke partij als winnaar uit de bus komt. Die winnaar ontvangt geen subsidie voor de energie die het windpark zal produceren.

Het parlement behandelt in 2020 een voorstel voor wijziging van de Wet windenergie op zee. Het voorstel komt neer op een toevoeging van twee extra tenderprocedures, om zo in te kunnen spelen op de snelle kostendaling bij windenergie op zee. Het gaat dan om een vergelijkende toets met financieel bod en een veiling.

Stap 8: bouw van het windpark

Zodra de winnaar van de tender bekend is, ontvangt deze de vergunning. Hij kan dan meteen aan de slag om alle definitieve contracten te sluiten met zijn financiers en toeleveranciers en met het voorbereiden van de bouw van het windpark. Zodra de bouw aanvangt, stelt Rijkswaterstaat een tijdelijke veiligheidszone in rondom het kavel. Binnen die zone mogen dan alleen vaartuigen komen die betrokken zijn bij de bouw van het windpark, die deel uitmaken van inspecties of die expliciete toestemming hebben. Bij de bouw en exploitatie van de windparken voeren Rijkswaterstaat en Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) toezicht en handhaving uit. Het duurt ongeveer vier jaar vanaf het moment van vergunningverlening voordat het windpark volledig in bedrijf is.

Stap 9: toezicht houden

Rijkswaterstaat houdt toezicht op de voorbereiding, de bouw én de exploitatie van de windparken. Dit toezicht varieert per fase. In de voorbereiding van de bouw betreft dit vooral het toetsen van door de vergunninghouder opgestelde werkplannen. Tijdens de bouwfase worden controles uitgevoerd door de schepen en vliegtuigen van de Kustwacht en door Staatstoezicht op de Mijnen. Tijdens de exploitatiefase ligt de nadruk op het controleren van het uitgevoerde beheer en onderhoud.

Stap 10: exploitatie van het windpark

De vergunning wordt voor een periode van 30 jaar afgegeven. Aan het einde van deze periode moet de vergunninghouder het windpark verwijderen. Dat is geregeld in de vergunning. De vergunninghouder moet ook een bankgarantie afgegeven voor het opruimen van het windpark.

Rijkscoördinatieregeling (RCR)

De Rijksoverheid kan bij projecten van nationaal belang de besluitvorming coördineren. In het geval van projecten op het gebied van energie-infrastructuur die van nationaal belang zijn, ligt de coördinatie bij de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Deze minister deelt het bevoegd gezag over de RCR met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
In de Rijkscoördinatieregeling nemen de bevoegde gezagen (zoals de Rijksoverheid, provincies en gemeenten) tegelijkertijd en in onderling overleg verschillende besluiten die voor een project nodig zijn. Bij die besluiten gaat het naast vergunningen en ontheffingen ook vaak om een inpassingsplan van de Rijksoverheid. Dat plan is een ruimtelijk besluit van de Rijksoverheid, vergelijkbaar met een bestemmingsplan.

De Rijksoverheid legt alle besluiten voor een project in principe tegelijkertijd in ontwerp ter inzage. Op dat moment kan iedereen daarop een zienswijze geven. De overheden die als bevoegd gezag betrokken zijn, nemen daarna de definitieve besluiten (wederom) tegelijkertijd. Daarbij houden ze rekening met de ontvangen adviezen en zienswijzen.
Als een burger of organisatie die belanghebbend is bij één of meerdere besluiten het niet eens is met één of meer van die besluiten, kan hij in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State mits hij eerder een zienswijze had ingediend.

Garanties voor bouw
De Rijksoverheid kijkt bij de beoordeling van subsidieaanvragen scherp naar de soliditeit van de aanvragers, de projectopzet en de risicobeheersing. Dat verkleint het risico dat de winnaar van een tender het windpark uiteindelijk niet bouwt. Daarnaast heeft de Rijksoverheid de wettelijke mogelijkheid om een ‘last onder dwangsom’ op te leggen en zelfs de vergunning in te trekken als een partij zijn verplichting niet nakomt.

Doorverwijzingen

Nederlandse aanpak

Minister Wiebes die de vergunninghouder feliciteert met het winnen van de tender

Waarom is windenergie op zee nodig? Wat zijn de doelen en hoe zorgt de Rijksoverheid ervoor dat doelen worden gehaald?

Noordzee

Algemeen beeld van de Noordzee met bijvoorbeeld schepen

Over hoe de Rijksoverheid de Noordzee beheert en hoe de ruimte op de Noordzee is verdeeld. Wat op de Noordzee kan en mag, en welke regels en voorwaarden daarvoor gelden.

Innovatie

Bouw windpark

Innovatie, ontwikkeling (internationale) samenwerking en opleidingen zijn belangrijk om de kosten van wind op zee omlaag te krijgen en biedt daarmee economische kansen.

Werk en scholing

Mensen die werken aan een windmolen (lasser)

De windsector biedt perspectieven voor mensen die willen werken in de wind. NWEA is de verbinder binnen de sector en koppelt relevante partijen aan elkaar binnen de sector.

Veelgestelde vragen

Op deze website vindt u veel informatie over Wind op zee. Vindt u niet wat u zoekt? Kijk dan bij de veelgestelde vragen of neem contact met ons op.